Türkiye’de kripto varlık hizmet sağlayıcıların müşteri kabul süreçleri değişmeye devam ediyor ve kısa süre önce önemli bir gelişme yaşandı. 3 Eylül 2026 tarihli SPK düzenlemesi, yabancı gerçek kişiler ve ticaret siciline kayıtlı tüzel kişilerin uzaktan kimlik tespitine ilişkin çerçeveyi detaylandırdı ve aslında globalleşmeye doğru yeni bir kapı açtı. KVHS’ler açısından bu gelişmenin, özellikle globalleşmek isteyen platformlara daha geniş bir müşteri kitlesine ulaşma imkânı sunduğu söylenebilir. Bununla birlikte hizmet sağlayıcıların, uyum ve operasyon ekiplerinin ortaklaşa ele alması gereken yeni bir uygulama gündeme geldi gibi gözüküyor.

Peki bu düzenlemeyle birlikte Türkiye’de ne değişiyor ve diğer ülkeler aynı ihtiyacı nasıl karşılıyor?

Türkiye’de hangi kontroller öne çıkıyor?

Yayımlanan yeni düzenlemenin özetlerine göre yabancı gerçek kişilerin uzaktan kimlik tespitinde ICAO 9303 standardına uygun, NFC özellikli pasaport kullanılması öngörülüyor. Bu sayede yabancı gerçek kişiler de Türkiye’deki kripto varlık hizmet sağlayıcılarından hizmet alabilecek. Burada kritik olan ise çipteki bilgilerle pasaport üzerindeki bilgilerin eşleştirilmesi gereksinimi; NFC doğrulaması tamamlanamazsa bu yöntemle iş ilişkisi kurulamıyor. NFC teyidinin sağlayacağı en büyük güvenlik ise aslında sahte pasaportların önüne geçilmesi olabilir. Özellikle yapay zekânın gelişmesiyle, çok fazla sahte pasaport ve evrak, hatta deepfake gibi yöntemlerle bunların aşıldığı görülmüştü. NFC ise şu an için çifte doğrulama ile bunu önleyebilir. Adres teyidi de müşteri kabulünün kritik bir parçası olarak görülüyor. Yani sadece pasaport üzerinden NFC doğrulaması değil, mevzuata uygun bir belge ile adres teyidi de önemli. Özetlenen hükümlere göre adresin en geç üç ay içinde doğrulanması gerekiyor; teyit tamamlanmadan para ve kripto varlık transferi ile sermaye piyasası aracı virmanı yapılamıyor. Burada birçok kripto varlık hizmet sağlayıcısı adres kanıtını da kimlik doğrulama esnasında isteyecektir. Ancak bu esneklik ile hesap açılışının tamamlanması, bütün işlem yetkilerinin aynı anda açılması anlamına gelmiyor ve farklı uygulamalar görülebilir.

Pasaportla uzaktan tanınan müşterilerin yüksek risk grubunda izlenmesi, özel eğitimli uyum personeli ile görüntülü görüşme ve belirli banka hesabı/SWIFT koşulları da yeni sürecin parçaları. Şirket müşterilerinde ise temsil yetkisinin doğrulanması ve gerçek faydalanıcının ortaya çıkarılması önem taşıyor.

Uluslararası uygulamada uzaktan kimlik tespiti yeni değil

Avrupa Bankacılık Otoritesinin uzaktan müşteri kabulüne ilişkin rehberi, 2 Ekim 2023’ten beri uygulanıyor. Rehber, kapsamındaki kredi ve finansal kuruluşlar için güvenli uzaktan müşteri kabulünün nasıl tasarlanacağını ele alıyor. Bu çerçeveyi bütün Avrupa ülkelerinde ve bütün kripto platformlarında tek tip uygulama bulunduğu şeklinde okumamak gerekiyor.

Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri gibi ulkelerde, müşteri fiziksel olarak bulunmadan devlet tarafından düzenlenen fotoğraflı kimlik belgesiyle doğrulamaya açıkça imkân tanıyor. Eşdeğer yabancı belgeler de kullanılabiliyor. Ancak belgenin gerçekliği, geçerliliği ve güncelliği kontrol edilmeli; belgeyi sunan kişiyle eşleşmesi doğrulanmalı. FINTRAC’ın özellikle belirttiği üzere, kişiyi ve kimlik belgesini yalnızca görüntülü görüşmede görmek yeterli değil.

Bu karşılaştırmada Türkiye’nin dikkat çeken yönü, pasaportla uzaktan kabul için NFC doğrulamasını açık bir koşula bağlaması. Kanada rehberi ise belge doğrulamasında kullanılabilecek teknolojileri daha geniş bir çerçevede tarif ediyor.

KVHS’lerin takip etmesi gereken asıl konu uygulama

Bu değişikliği yalnızca uygulamaya “pasaport yükle” seçeneği eklemek olarak ele almak yetersiz kalır. Kurumların müşteri kabul sürecini baştan sona gözden geçirmesi gerekir. İlk olarak, teknoloji sağlayıcısının gerçekten hangi pasaportları doğrulayabildiği bilinmeli. Çipi okuyabilmek, verinin güvenilirliğine ilişkin bütün kontrollerin tamamlandığını tek başına göstermez. Desteklenmeyen belgeler ve başarısız doğrulamalar için açık bir yönlendirme süreci kurulmalı.

İkinci olarak, işlem yetkileri tamamlanan kontrollere bağlanmalı. Adres teyidi bekleyen bir müşteriyle bütün doğrulamaları bitmiş bir müşterinin sistemde aynı yetkilere sahip olmaması gerekir. Bu da yeni müşteri ve hesap türlerini beraberinde getirebilir. Uyum kuralı, müşteri dosyasında yazan bir not olmanın ötesinde işlem ekranında da uygulanabilmeli.

Üçüncü olarak, şirket müşterilerinde temsilciyi tanımakla şirketi tanımak arasındaki fark korunmalı.

Son olarak, müşteri kabulünde toplanan bilgiler sürekli izlemeye taşınmalı. Yani birçok kripto varlık hizmet sağlayıcısı kimlik tespitini ve kullanıcı tespitini sadece müşteri kabulü esnasında değil, devamlılık esasında sürdürmeli. Bu da belirli sürelerde yapılan tekrar kontrollerle sağlanabilir.