Merkez Bankaları Yapay Zeka Çağında Kendi Denetim Modellerini Yeniden Tasarlıyor
🔔 Google, cevap üretmek yerine karar veren yapay zeka modelini tanıttı 🔔 eBay, dışarıdan gelen AI agent'ların erişimini kısıtlıyor 🔔 Stablecoin ile Güney Kore'den USDC çalışan uluslararası ödeme modeli 🔔 Tayland, stablecoin transferlerine günlük 5 milyon baht sınırı öneriyor 🔔 Standard Bank, J.P. Morgan'ın blockchain ödeme ağına katılıyor 🔔 Merkez bankaları yapay zeka çağında kendi denetim modellerinde
Google, cevap üretmek yerine karar veren yapay zeka modelini tanıttı
Google DeepMind, Gemini Decision 1 modelini ve Gemini Decisions API'yi kullanıma sundu. Bu modelin geleneksel üretken yapay zeka modellerinden önemli bir farkı var:
- Tek bir işlemde 1.000 adede kadar evet-hayır, çoktan seçmeli veya değerlendirme sorusunu ele alabiliyor.
- Metin, görsel, ses, video ve PDF girdilerini destekliyor.
- Seçenekler için olasılık ve güven skorları üretiyor.
- Google'ın açıkladığı uçtan uca yanıt süresi 150-250 milisaniye.
- Milyon giriş tokeni başına 0,10 dolar fiyatlandırma açıklanmış durumda.
Model özellikle AI agent yönlendirme, politika kontrolü, içerik değerlendirme ve otomatik iş akışı kararları için tasarlanmış. Yapay zeka sektöründe önemli bir değişim görüyorum. Artık her problemi büyük dil modellerine uzun uzun anlattırarak çözmeye çalışmak zorunda değiliz. Bir kurumun binlerce işlemi değerlendirmesi, belirli riskleri sınıflandırması veya bir AI agent'ın hangi aracı kullanacağına karar vermesi gerektiğinde, özel karar modelleri çok daha ekonomik ve hızlı olabilir. Bu gelişme Agentic AI mimarileri açısından önemli. Geleceğin kurumsal yapay zeka sistemlerinde tek bir büyük model yerine farklı görevler için özelleştirilmiş modeller birlikte çalışacak. Örneğin bir bankada kredi başvurusu değerlendirilirken bir model belgeleri analiz edebilir, başka bir model risk sınıflandırması yapabilir, bir diğeri ise hangi işlemin insan onayına gönderileceğine karar verebilir. Bence Yapay zeka pazarının yeni rekabeti yalnızca daha zeki modeller üretmek değil, doğru kararı en düşük maliyetle ve en kısa sürede verebilen sistemleri geliştirmek olacak...
eBay, dışarıdan gelen AI agent'ların erişimini kısıtlıyor
eBay, Meta tarafından geliştirilen Muse dahil bazı üçüncü taraf yapay zeka agent'larının platform üzerindeki ürünleri taramasını kısıtlamaya başladı. Muse, daha önce eBay'deki saat ilanlarını tarayarak kullanıcıya günlük ürün listeleri hazırlayabiliyordu. Erişimin engellenmesiyle ürün bilgilerini ve bağlantılarını getiremez hale geldi. eBay, tüm yapay zeka agent'larını yasakladığını söylemiyor. Yetkisiz otomatik veri toplama ve platform verilerinin model eğitiminde izinsiz kullanılmasına karşı önlem aldığını belirtiyor. Bu gelişme, Agentic Commerce yani yapay zeka agent'ları üzerinden alışveriş döneminin önündeki önemli bir sorunu ortaya koyuyor. Bir kullanıcı gelecekte yapay zeka asistanına şöyle diyebilecek: "İstediğim saati bul. Fiyatı 500 doların altına düştüğünde satın al." Ancak burada bir sorun var: Ürünü satan platform, müşterinin yapay zeka agent'ına kendi verilerine erişim izni vermek zorunda mı? Bence önümüzdeki dönemde e-ticaret şirketleri ile yapay zeka platformları arasında yeni bir ekonomik mücadele başlayacak. Çünkü müşterinin alışveriş kararını veren aktör artık doğrudan perakendeci olmayabilir. Müşteri ile satıcı arasına bir AI agent girebilir. Bu da müşteri verisinin, ürün kataloğunun ve satış ilişkisinin kimin kontrolünde olacağı sorusunu gündeme getiriyor. Geleceğin e-ticaretinde rekabet, müşterinin dikkatini çekmekten müşterinin dijital temsilcisine erişebilmeye doğru kayabilir...
Stablecoin ile Güney Kore'den USDC ile hafta sonu da çalışan uluslararası ödeme modeli
Güney Kore merkezli ödeme altyapısı sağlayıcısı MOIN, Nium üzerinden USDC ile uluslararası ödemelerini fonlayacağını açıkladı. Modelin çalışma şekli şöyle:
- MOIN, Nium hesabına USDC aktaracak.
- Nium, Japonya, ABD, Avrupa, Avustralya ve Kanada gibi pazarlarda yerel para birimiyle ödeme gerçekleştirecek.
- MOIN'in ayrıca bir kripto para platformu işletmesi veya kendi cüzdan altyapısını yönetmesi gerekmeyecek.
- Ödeme akışı hafta sonları ve resmi tatillerde de sürdürülebilecek.
Şirketin açıklamasına göre geleneksel Kore bankacılık saatlerine bağlı fonlama modeli, haftanın yüzde 82'sinde fonlamayı sınırlıyordu. Önemli olan USDC'nin fiyatı veya piyasa değeri değil, işletmelerin nakit yönetiminde yarattığı değişim. Uluslararası ödeme yapan bir şirketin hafta sonu müşteri ödemelerini gerçekleştirememesi ciddi bir operasyonel maliyet yaratabilir. Stablecoin kullanımı burada şirketin finansal operasyonlarını bankaların çalışma takviminden kısmen bağımsız hale getiriyor. Üstelik MOIN'in kendi kripto cüzdanını yönetmek zorunda olmaması önemli. Şirket blockchain teknolojisini doğrudan işletmek yerine, mevcut ödeme altyapısına entegre ediyor. Ben bu modeli özellikle uluslararası ticaret yapan şirketler açısından önemli buluyorum. Stablecoin'lerin gerçek ekonomik değeri, yatırımcıların portföyünde bulunmasından çok, şirketlerin işletme sermayesini daha verimli yönetmesini sağlayabilmesinde ortaya çıkacak...
Tayland, stablecoin transferlerine günlük 5 milyon baht sınırı öneriyor
Tayland Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu, dijital varlık işletmeleri üzerinden gerçekleştirilen stablecoin transferleri için yeni bir düzenleme taslağını kamuoyu görüşüne açtı. Önerinin önemli maddeleri:
- Müşterinin gönderici ve alıcı cüzdanlarının kendisine ait olduğu doğrulanmalı.
- Başka kişilere ait cüzdanlara yapılan transferler sınırlandırılıyor.
- Her müşteri için işletme başına günlük 5 milyon baht giriş ve çıkış limiti öngörülüyor.
- Travel Rule ve blockchain analiz araçlarıyla riskli cüzdanlar izlenecek.
- Market maker ve likidite sağlayıcıları için daha sıkı denetim getirilecek.
- Görüş bildirme süreci 26 Kasım 2026'ya kadar devam edecek.
Bu henüz kesinleşmiş bir düzenleme değil, kamuoyu görüşüne açılmış taslak. Burada önemli olan, bir ülkenin stablecoin kullanımını yalnızca lisanslama ve rezerv koşullarıyla değil, kullanıcıların para transferi davranışları üzerinden de düzenlemeye çalışması. Tayland'ın yaklaşımı, blockchain üzerinde gerçekleşen transferlerin geleneksel finans sistemindeki müşteri tanıma ve para transferi kurallarından bağımsız olmadığını gösteriyor. Özellikle aynı kişiye ait cüzdanların doğrulanması ve üçüncü kişilere transferlerin kontrol edilmesi, AML ve finansal suçlarla mücadele açısından önemli. Ancak düzenleme tasarlanırken finansal suçlarla mücadele ile kullanıcıların meşru işlem özgürlüğü arasında doğru denge kurulmalı. Türkiye dahil birçok ülke açısından bu yaklaşımın yakından izlenmesi gerektiğini düşünüyorum...
Standard Bank, J.P. Morgan'ın blockchain ödeme ağına katılıyor
Güney Afrika merkezli Standard Bank, J.P. Morgan'ın Kinexys blockchain altyapısıyla stratejik iş birliğine gitti. Anlaşma kapsamında banka, Kinexys Blockchain Deposit Account ağına erişim sağlayacak. Planlanan kullanım alanları:
- Afrika ülkeleri arasında sınır ötesi ödemeler.
- Banka içi şirketler arası fon transferleri.
- Gerçek zamana yakın mutabakat.
- Gelecekte programlanabilir ödemeler.
- Kurumsal likidite yönetimi.
Kinexys, kuruluşundan bu yana 4 trilyon doların üzerinde kümülatif işlem gerçekleştirdiğini ve günlük ortalama 7 milyar dolar işlem hacmine ulaştığını belirtiyor. Standard Bank'ın pilot uygulamalarının takvimi henüz açıklanmadı. Blockchain'in kurumsal finans dünyasındaki gerçek kullanım alanlarından biri giderek daha belirgin hale geliyor: Bankalar arası para transferi ve mutabakat. Burada önemli bir ayrıntı var. Standard Bank kendi blockchain ağını sıfırdan kurmak yerine, J.P. Morgan'ın mevcut altyapısına bağlanıyor. Bu yaklaşım, finansal kurumların teknoloji yatırımlarında yeni bir döneme işaret ediyor. Her bankanın kendi dijital para veya blockchain altyapısını oluşturması yerine, birbirleriyle uyumlu ağlara bağlanması daha verimli olabilir. Özellikle Afrika gibi çok sayıda ülkenin, farklı para birimlerinin ve bankacılık altyapılarının bulunduğu pazarlarda bu yaklaşımın ekonomik karşılığı yüksek. Ben programlanabilir ödemelerin de bu işin ikinci aşaması olacağını düşünüyorum. Örneğin bir şirketin tedarikçisine yapacağı ödeme, belirli bir teslimat veya sözleşme koşulu gerçekleştiğinde otomatik olarak tetiklenebilir. Blockchain'in bankacılıktaki başarısı, bankaların yerini almasında değil, bankaların birbirleriyle çalışma biçimini değiştirmesinde yatıyor...
Merkez bankaları yapay zeka çağında kendi denetim modellerini yeniden tasarlıyor
Finlandiya Merkez Bankası ve Finlandiya Finansal Denetim Otoritesi, yapay zekanın ekonomi, finans ve denetim üzerindeki etkilerini incelemek üzere uluslararası bir seminer düzenledi. Etkinlikte Avrupa Merkez Bankası, Güney Kore Merkez Bankası, Deutsche Bundesbank ve diğer finansal otoritelerden uzmanlar yer aldı. Gündem başlıkları arasında:
- Merkez bankalarında yapay zeka uygulamaları,
- Agentic AI sistemlerinin güvenli kullanımı,
- Finansal istikrar analizlerinde yapay zeka,
- Karşı taraf risklerinin haber ve veri akışlarından izlenmesi,
- Merkez bankalarının dijital egemenliği
bulunuyordu. SupTech konusunda benim uzun süredir vurguladığım bir dönüşüm var: Düzenleyici kurumların teknolojiyi yalnızca denetlenen kuruluşlardan talep etmesi yeterli değil. Kendilerinin de bu teknolojileri etkin biçimde kullanması gerekiyor. Finlandiya'daki toplantının gündemi bu açıdan önemli. Özellikle finansal risklerin haber akışlarından, işlem verilerinden ve farklı kaynaklardan gelen bilgilerden yapay zeka yardımıyla izlenmesi, gelecekte denetim süreçlerinin nasıl değişebileceğine ilişkin önemli bir örnek. Ben 2030'a doğru finansal denetim anlayışının üç temel yetenek etrafında şekilleneceğini düşünüyorum:
- Gerçek zamanlı veri analizi.
- Yapay zeka destekli risk tespiti.
- İnsan denetimiyle çalışan otonom kontrol mekanizmaları.
Bu dönüşüm yalnızca düzenleyici kurumları değil, bankaların iç kontrol, uyum, teftiş ve risk yönetimi birimlerini de etkileyecek...