1. Fon Piyasasının İçler Acısı Durumu

Bu yazıyı şöyle bir finansal ortamda yazıyorum: 17 Eylül 2026 tarihinde SPK fon piyasasını bıçak gibi kesti. Toplam 131 fonun tasfiyesine karar verildi. Bu sürece gelene kadar kimler sorumlu diye sorarsanız, o kadar çok sorumlu var ki! Fon piyasasında uzun süredir manipülasyon yapılıyordu ve çeşitli hisse senetleri gerçek değerlerinden onlarca kat fazla fiyatla şişirilmişti. Bu hisse senetlerinin adını herkes biliyor ama tarihe not düşmek için birkaçını belirtelim. Destek finans faktöring şirketi 29 – 31 Ocak 2025 tarihleri arasında halk arz edildiğinde 1 lotu 46,98 TL idi, hisse henüz 2 yıl geçmeden 3960 TL’yi gördü. 1 Ocak 2025’te Tera Yatırım Holding 8 liranın biraz altındayken, hisse Nisan 2026 içinde 396 TL’yi gördü. Örnekler o kadar çok ki Katılımevim, Peker GYO, Özata Denizcilik ve daha nice spekülasyon kağıt. Gerçek değerlerinden 3 kat değil 30-40 kat fazla olan hisseler var aralarında. Bu hisseleri buraya getiren ve tutan birçok fon tasfiye edilecek. Muhtemelen yatırımcıların en azından bir kısmı parasını geç ve eksik alacak. İşin daha da kötü yanı tasfiye edilen fonlar arasında yaklaşık 15 tane de para piyasası fonu var. Sözümona bu fonların risk seviyesi 1 veya 2 yani çok düşük riskli. Oysa tasfiye edilen bazı para piyasası fonlarında bile ters repo (bir sermaye piyasası aracının geri satılmak üzere satın alınması) yapılarak birçok şişmiş yani tabiri caizse çöp hisse tutuluyordu. Örneğin, TP2 kodlu bir para piyasası fonunda ters repo oranı %63’ü buluyor. Yani bu fonun risk seviyesi 1 veya 2 olamaz. Yatırımcı baksaymış demek kolay, kim niye gidip para piyasası fonundaki ters repo oranına baksın, adama sen bu fon düşük riskli diye taahhüt veriyorsun! Bu atmosferi anlatmamım iki sebebi var: Birincisi, sermaye piyasasının içinde bulunduğu bu acınası durumu tarihe not düşmek. İkincisi, bu durumun sebebi olan manipülasyona yönelik KVHS’lerde bulunan uyum mekanizmasının yani fiyat gözetim sisteminin önemini anlatmak. 2. Fiyat Gözetim Sisteminin Amacı III-35/B.2 Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Çalışma Usul ve Esasları ile Sermaye Yeterliliği Hakkında Tebliğ ( Çalışma Usulleri Tebliği ) m.13/1 uyarınca platformların bir fiyat gözetim birimi kurması ve en az 1 personeli münhasıran bu birimde çalışması için görevlendirmesi gerekir. Çalışma Usulleri Tebliği m.13/2 uyarınca fiyat gözetim birimi, platformlarda gerçekleştirilen, makul ve ekonomik bir gerekçeyle açıklanamayan eylem ve işlemler ile platformlar nezdindeki işlemlerin güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak nitelikteki eylem ve işlemlere ilişkin tespitleri yapmak ve ulaşılan tespitleri rapora bağlayarak genel müdüre sunmakla yükümlüdür. Genel müdür bu nitelikteki eylem ve işlemleri gerçekleştiren hesapların kısıtlanması, durdurulması ve kapatılması dahil olmak üzere gerekli tedbirleri almak ve bu kapsamda derhal Kurula bildirmekle yükümlüdür. Bir cümleyle açıklamak gerekirse, fiyat gözetim biriminin amacı platformda gerçekleşen manipülatif ve piyasa bozucu eylemleri tespit etmek ve bu eylemlere karşı tedbir almaktır. Ayrıca ilgili birim bu tür manipülatif eylemleri genel müdüre iletmekte ve genel müdür de doğrudan SPK’ya bildirmektedir. Böylece otoritenin müdahale etmesi gereken durumlarda otorite gecikmeksizin – müdahale edebilmektedir. 3. Fiyat Gözetim Politikası KVHS’ler fiyat gözetim sisteminin işleyişi, kullanılacak araç ve yöntemler ile bunların kullanım esasları ve alınacak tedbirler konusunda bir politika oluşturmak ve bu politikayı yönetim kurulu kararıyla onaylattırmak zorundadır. Politikada fiyat gözetimi için kullanılacak teknik imkanlar, alarm mekanizmaları, manipülasyonun tespiti halinde uygulanacak adımlar ve tedbirler açıkça yer almalıdır. Hangi işlemlerin manipülatif işlem teşkil edebileceği konusunda kripto varlık piyasasında belirli bir tecrübe birikmiş durumdadır. Yapay hacim oluşturan, kendinden kendine işlemler gerçekleştiren, makul sebeple açıklanamayan yükseliş ve düşüşlere neden olan ve daha birçok farklı manipülatif işlem fiyat gözetim birimi tarafından denetlenmelidir. 4. Fiyat Gözetim Tedbirleri Fiyat gözetimi kapsamında manipülatif işlem yapan kişilerin hesabı askıya alınabilir, hesapları geçici veya kalıcı olarak kapatılabilir ve işlemleri durdurulabilir. Ayrıca konu genel müdür aracılığıyla SPK’ya bildirileceğinden, SPK’nın da bu kişilere yönelik tedbir uygulaması beklenir. 5. Fiyatı Yurt Dışında Oluşan Kripto Varlıkların Fiyat Gözetimi Kapsamı Dışında Kalması Çalışma Usulleri Tebliği m.13/4 uyarınca fiyat gözetim tedbirleri Kurulca yurt dışı piyasalarda yaygın olarak işlem gördüğü değerlendirilen ve fiyatı yurt dışı piyasalarda da oluşan kripto varlıklara ilişkin işlemler için uygulanmaz. Aslında bakarsanız ilgili istisna neredeyse tüm kripto varlıkları fiyat gözetimi kapsamı dışında bırakmıştır. Zira fiyatı Türkiye’de oluşan kripto varlık sayısı oldukça azdır. Belki spor kulüplerinin ihraç ettiği Fenerbahçe Token veya Türk Lirasına endeksli TRYB gibi varlıkların fiyatının Türkiye’de oluştuğu söylenebilir. Onun dışında BTC, ETH ve daha birçok kripto varlığın fiyatı global piyasalarda oluşmaktadır. O halde bunlara fiyat gözetimi uygulanmayabilecektir. Fakat kanaatimce bu kripto varlıklara yönelik de fiyat gözetimi yapılması uygun olacaktır. Birincisi Türkiye’deki kripto varlık piyasasında oluşan fiyat ile kripto varlığın global piyasa fiyatının farklılaşıp farklılaşmadığı kontrol edilebilir. İkincisi, global ölçüde fiyat manipülasyonuna konu edilen varlıkların delist edilmesi şeklinde bir tedbir uygulanabilir. 6. Sonuç Fon piyasası kan ağlarken, ilgili yaranın birinci sebebinin manipülatif işlemlere uzun süre müsamaha edilmesi olduğu unutulmamalıdır. Manipülasyondan en çok zarar gören yine yatırımcılar oluyor. KVHS’lerde bu durumun oluşmaması için fiyat gözetim tedbirleri bulunuyor fakat kanımca bu tedbirler çok yetersiz. Çünkü global piyasalarda fiyatı oluşan kripto varlıklar zaten kapsam dışında kalacak ve neredeyse tüm kripto varlıklar bu kapsama dahil edilebilir. Burada platformlara büyük iş düşüyor. Dolandırıcılık amacıyla ihraç edilen, balon olan, altında bir teknoloji yatmayan kripto varlık projelerine imtina ile yaklaşılmalı ve bu varlıklar platformlarda listelenmemelidir. Dolayısıyla listeleme komitesinin değerlendirme raporunu titizlikle hazırlaması önemli. Fon piyasasında yaşanan ve tarihin en büyük manipülasyonlarından biri olan bu olay herkese acı bir ders oldu. Niyetim kimseye akıl vermek değil, zira herkes ben demiştim demeyi çok seviyor bugünlerde. Yatırımcıların korunması amacının sağlanması için fiyat gözetimi olmazsa olmazdır. Ama mevzuat uygulanırsa yatırımcıları korur. Mevzuatın varlığı tek başına hiç kimseyi korumaz.