MASAK, kripto varlık hizmet sağlayıcılarını da ele aldı

Hazine ve Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK), kiralık hesapların suç gelirlerinin aktarılmasında kullanılmasını önlemek amacıyla Kiralık Hesaplarla Mücadele Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi 'ni yayımladı. Rehberde bankalar, ödeme ve elektronik para kuruluşları ile diğer yükümlü grupların yanı sıra kripto varlık hizmet sağlayıcıları (KVHS) için de ayrı bir bölüm oluşturuldu. Rehber, kiralık hesapların temin edilmesi, yasa dışı ödeme altyapılarında kullanılması, suç gelirlerinin aklanmasındaki rolleri ve şüpheli işlem bildirimine ilişkin uygulamalar ayrıntılı olarak değerlendirildi. Rehberde KVHS'ler, banka ve ödeme hesaplarında toplanan fonların kripto varlıklara dönüştürülerek farklı cüzdanlara ve sınır ötesine aktarılabildiği kritik geçiş noktalarından biri olarak tanımlandı. Özellikle yasa dışı bahis, dolandırıcılık ve diğer suç faaliyetleriyle bağlantılı fonların kripto varlık ekosistemine taşınması üzerinde duruldu.

Kripto platformları için 11 özel risk göstergesi

MASAK, rehberin 34 ve 35. sayfalarında KVHS'lerin kiralık hesap kullanımını tespit ederken dikkate alması gereken 11 göstergeye yer verdi. Bunlar arasında müşterinin mali profiliyle uyuşmayan yüksek hacimli işlemler, üçüncü kişilerden gelen fonlar, ortak cüzdan kullanımı ve hesapların aynı teknik altyapı üzerinden yönetilmesi öne çıkıyor. Rehber ayrıca kripto varlık çekim işlemlerindeki bekleme sürelerinin ve stabil kripto varlık transfer limitlerinin farklı hesaplar veya varlıklar üzerinden etkisizleştirilmeye çalışılmasını da risk göstergesi olarak ele alıyor. MASAK'a göre değerlendirmede yalnızca işlem hacmine bakılması yeterli değil. Fonların geldiği hesaplar, müşterinin ekonomik profili, kullanılan cihaz ve IP adresleri, transferlerin yöneldiği cüzdanlar ve bağlantılı hesapların işlem davranışlarının birlikte incelenmesi gerekiyor.

Stabil kripto varlık limitlerini aşmaya yönelik işlemler mercek altında

Rehberin dikkat çeken bölümlerinden biri, 29 Sıra No.lu MASAK Genel Tebliği kapsamında uygulanan kripto varlık çekim süreleri ve stabil kripto varlık limitleriyle ilgili değerlendirmeler oldu. MASAK, genel olarak uygulanan 48 saatlik ve ilk çekimlerdeki 72 saatlik bekleme sürelerinin sona ermesinin hemen ardından sistematik çekimler yapılmasını, işlemlerin birden fazla müşteri hesabına bölünmesini ve çok sayıda cüzdan kullanılmasını incelenmesi gereken davranışlar arasında saydı. Stabil kripto varlıkların çekimine ilişkin günlük 3.000 ABD doları ve aylık 50.000 ABD doları karşılığı limitlerin aşılmasına yönelik yöntemlere de dikkat çekildi. Özellikle başka kripto varlıkların geçici olarak kullanılması ve bunların farklı platformlarda yeniden stabil kripto varlıklara dönüştürülmesi, sınırlamaların etkisini azaltmaya yönelik bir işlem örüntüsü oluşturabilecek faaliyetler arasında gösterildi. Bununla birlikte MASAK, alternatif bir kripto varlığın kullanılmasının tek başına şüpheli işlem anlamına gelmediğini vurguladı. İşlemin ekonomik amacı, zamanlaması, tekrar eden niteliği ve mevcut limitlerle ilişkisi birlikte değerlendirilmelidir.

Şüpheli işlem bildirimi tek başına yeterli görülmüyor

Rehber, kiralık hesap kullanımına ilişkin kuvvetli emareler ortaya çıktığında yükümlülerin yalnızca şüpheli işlem bildirimi (ŞİB) göndermekle yetinmemesi gerektiğini ortaya koyuyor. Bu kapsamda KVHS'lerin riskin niteliğine göre müşteriden ilave bilgi ve belge istemesi, işlem ve transfer limitlerini düşürmesi, belirli işlemleri veya harici cüzdan transferlerini sınırlandırması ve gerektiğinde müşteriyle iş ilişkisini sona erdirmesi gündeme gelebilecektir. MASAK ayrıca müşteri hesapları arasındaki bağlantıların yalnızca tekil işlemler üzerinden değil, ağ analizi ve ilişkisel analiz yöntemleriyle değerlendirilmesine önem veriyor. Bu yaklaşım, görünürde birbiriyle bağlantısız müşteri hesaplarının ortak cihazlar, cüzdanlar, fon akışları ve işlem örüntüleri üzerinden aynı organizasyonla ilişkili olup olmadığının araştırılmasını amaçlıyor.

KVHS'ler bakımından uyum süreçlerine etkisi

Yeni rehber, kripto varlık hizmet sağlayıcıları açısından müşteri tanıma, işlem izleme ve şüpheli işlem bildirim süreçlerinin birbirinden bağımsız değerlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor. Özellikle üçüncü kişi fonlaması, ortak cüzdan ilişkileri, hesapların dönüşümlü kullanımı ve kripto varlık çekim kısıtlamalarını aşmaya yönelik davranışlar, işlem izleme senaryolarında önem kazanıyor. Rehberdeki göstergeler, KVHS'lere ilişkin mevcut ŞİB rehberinin yerine geçmiyor. MASAK, bunların kiralık hesap kullanımına özgü tamamlayıcı risk göstergeleri olduğunu açıkça belirtiyor. Bu yönüyle yeni rehber, kripto varlık hizmet sağlayıcıları için ayrı bir lisanslama rejimi veya yeni transfer limitleri getirmekten ziyade, mevcut yükümlülüklerin kiralık hesap risklerine nasıl uygulanması gerektiğini somutlaştırıyor.