MASAK, KVHS Sektörünü Hawala Açısından Yüksek Riskli Görüyor

Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) tarafından yayımlanan “Hawala ve Benzeri Alternatif Değer Transfer Sistemlerinin Tespiti ve Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi” , kripto varlık hizmet sağlayıcılarına (KVHS) ilişkin ayrı bir bölüm içeriyor. Rehberde KVHS’lerin, itibari para ile kripto varlık arasında dönüşüm sağlamaları ve kripto varlıkların farklı cüzdanlar arasında hızlı şekilde aktarılabilmesi nedeniyle hawala ve benzeri alternatif değer transfer sistemleri bakımından yüksek risk taşıyan sektörlerden biri olduğu belirtiliyor. MASAK ayrıca 2025 tarihli Ulusal Risk Değerlendirmesinde de KVHS sektörünün yüksek riskli olarak değerlendirildiğini hatırlatıyor.

Rehbere göre kripto varlıklar bakımından temel hawala riski, başka kanallarda toplanan ekonomik değerin kripto varlığa çevrilerek dış cüzdanlara aktarılması veya dış cüzdanlardan gelen kripto varlıkların bir KVHS üzerinden itibari paraya dönüştürülerek bankacılık sistemine çıkarılması şeklinde ortaya çıkıyor. Bu nedenle MASAK, incelemenin yalnızca blokzincir üzerindeki transferlerle sınırlı tutulmaması gerektiğini; itibari paranın kaynağının, kullanılan cüzdanların, banka giriş ve çıkışlarının ve nihai ekonomik yararlanıcının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Stablecoinler ve Self-Hosted Cüzdanlar Özellikle Dikkat Çekiyor

Rehberde özellikle stabil kripto varlıkların , sınır ötesi değer transferleri ve aracılar arasındaki mutabakat işlemleri bakımından önem taşıdığı ifade ediliyor. MASAK bu kapsamda USDT, USDC ve benzeri varlıkların kullanıldığı işlem örüntülerini ayrıca şüpheli işlem göstergeleri arasında değerlendiriyor. Bununla birlikte self-hosted veya unhosted cüzdan kullanılması tek başına bir şüphe göstergesi olarak kabul edilmiyor . Bu cüzdanların müşterinin ekonomik profili, cüzdanın işlem geçmişi, ortak kullanılan adresler, bağlantılı gerçek ve tüzel kişiler ile coğrafi riskler birlikte dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.

##

MASAK ayrıca KVHS müşterilerinin yetkili müesseseler, kuyumcular veya kıymetli maden sektöründeki kişi ve şirketlerle bağlantılarına da dikkat çekiyor. Farklı kişilerin aynı cüzdanları kullanması, aile veya şirket ağı içinde işlemlerin bölünmesi ve itibari para ile kripto varlık arasında devamlı geçiş yapılması, rehbere göre daha geniş bir değer transferi veya mutabakat yapısının göstergesi olabilecek işlem örüntüleri arasında yer alıyor.

MASAK’ın KVHS’ler İçin Belirlediği 11 ŞİB Tipolojisi

Rehberin “ŞİB Tipolojileri” bölümünde kripto varlık hizmet sağlayıcılarının özellikle dikkate alması gereken durumlar şöyle sıralanıyor:

- Banka–KVHS–dış cüzdan arasında hızlı geçiş: Müşterinin banka hesabından KVHS’ye aktardığı itibari parayı kısa sürede kripto varlığa dönüştürerek dış cüzdana çekmesi veya dış cüzdandan gelen kripto varlığı hızla itibari paraya çevirip bankaya aktarması ve bu işlemlerin müşterinin ekonomik profiliyle açıklanamaması.

- Hesabın yatırım yerine geçiş hesabı olarak kullanılması: KVHS hesabının yatırım veya tasarruf amacından ziyade ağırlıklı biçimde itibari para–kripto varlık–dış cüzdan arasında bir geçiş noktası işlevi görmesi.

- Bağlantısız müşterilerin ortak cüzdan kullanması: Görünür bağlantısı bulunmayan müşterilerin aynı veya bağlantılı self-hosted/unhosted cüzdanlara kripto varlık göndermesi ya da aynı cüzdanlardan varlık alması.

- İşlemlerin aile veya şirket ağı içinde bölünmesi: Aynı aile, şirket veya yakın ilişki ağı içindeki kişilerin farklı KVHS hesapları üzerinden tek bir ekonomik değeri bölmesi ve itibari para yatırma, kripto varlık çekme ve tekrar itibari paraya dönüşüm aşamalarının farklı kişiler arasında dağıtılması.

- Yetkili müessese, kuyumcu veya kıymetli maden bağlantısı: Bu sektörlerle ilişkili gerçek veya tüzel kişilerin ekonomik profilleriyle uyumsuz yüksek hacimli kripto işlemleri yapması veya işlemlerin aynı dış cüzdanlar çevresinde kümelenmesi.

- USDT, USDC ve benzeri stablecoinlerin sistematik kullanımı: Müşterinin stabil kripto varlıkları düzenli biçimde itibari parayla satın alıp kısa süre içinde dış cüzdanlara aktarması ya da dış cüzdanlardan gelen stabil kripto varlıkları düzenli olarak itibari paraya çevirmesi.

- Dış cüzdandan gelen varlığın hızla dönüştürülmesi: Dış cüzdanlardan gelen kripto varlıkların kısa sürede başka kripto varlıklara çevrilmesi, farklı cüzdanlara gönderilmesi veya itibari paraya çevrilerek sistemden çıkarılması ve işlem zincirinin ekonomik amacının açıklanamaması.

- FATF yüksek riskli veya artırılmış izlemeye tabi ülke bağlantıları: Müşterinin, ekonomik profiliyle açıklanamayan biçimde FATF tarafından yüksek riskli veya artırılmış izlemeye tabi ülkelerle bağlantılı kişiler, platformlar veya cüzdanlarla yoğun işlem gerçekleştirmesi.

- Yaptırım bağlantısının gizlenmeye çalışılması: Yaptırım uygulanan kişi, kuruluş veya ülkelerle bağlantılı olduğu belirlenen cüzdanlarla yapılan işlemlerde ara cüzdanlar, varlık dönüşümleri veya üçüncü kişiler kullanılarak gerçek bağlantının görünürlüğünün azaltılmaya çalışılması.

- Banka, KVHS ve dış cüzdanlar arasında tamamlayıcı hareketler: Aynı müşteri veya bağlantılı müşteri grubunun banka hesapları, KVHS hesapları ve dış cüzdanlar arasında sürekli ve birbirini tamamlayan değer hareketleri gerçekleştirmesi ve işlemlerin yatırım faaliyetinden çok sınır ötesi değer transferi veya aracılar arası mutabakat görünümü oluşturması.

- BMGK kararları kapsamındaki yasaklı faaliyetlere aktarım: Faaliyet alanı veya ekonomik kapasitesiyle uyumsuz şirketlerden KVHS’lere aktarılan fonların stabil kripto varlıklara çevrilerek ara cüzdanlar, üçüncü kişiler veya farklı platformlar üzerinden Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları kapsamındaki yasaklı faaliyetlerle bağlantılı kişi veya kuruluşlara ulaştırıldığına ilişkin göstergelerin bulunması.

Tek Bir Gösterge Hawala Faaliyetinin Varlığını Kanıtlamıyor MASAK, sayılan göstergeler konusunda önemli bir sınır da çiziyor. Rehbere göre bu unsurlardan herhangi birinin tek başına bulunması, hawala faaliyetinin varlığını göstermiyor . Değerlendirmenin işlem ve müşteri ilişkilerinin bütünü üzerinden yapılması gerekiyor.

KVHS’ler açısından esas inceleme alanlarını ise MASAK; itibari paranın kaynağı, kripto varlığın geldiği ve gönderildiği cüzdanlar, banka giriş ve çıkışları, gerçek ve nihai yararlanıcı, ilişkili kişiler ve şirketler ile coğrafi ve yaptırım riskleri olarak belirliyor. Bu unsurların birbirinden bağımsız değil, birlikte değerlendirilmesi gerektiği özellikle vurgulanıyor. KVHS’ler Açısından Rehberin Önemi Rehber, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının işlem izleme yaklaşımında yalnızca on-chain analiz yapılmasının yeterli görülmediğini açık biçimde ortaya koyuyor. MASAK’ın yaklaşımında blokzincir verisinin banka hesap hareketleri, itibari para kaynağı, müşteri ve gerçek yararlanıcı bilgileri, ilişkili hesaplar, üçüncü kişiler ve dış cüzdan bağlantılarıyla birlikte değerlendirilmesi öne çıkıyor.

Özellikle stablecoin işlemleri, unhosted cüzdanlar, çoklu müşteri–ortak cüzdan ilişkileri, banka-KVHS-cüzdan geçişleri, yüksek riskli ülkeler ve yaptırım bağlantıları , KVHS’lerin işlem izleme ve şüpheli işlem bildirim sistemlerinde dikkate alması gereken temel alanlar olarak ortaya çıkıyor. Yeni rehber bu yönüyle, kripto varlık işlemlerinin yalnızca yatırım faaliyeti olarak değil, belirli koşullarda sınır ötesi alternatif değer transferi ve aracılar arası mutabakat mekanizmasının bir unsuru olarak da incelenebileceğini ortaya koyuyor.