IOSCO'dan Tokenizasyon Raporu: 37 Milyar Dolarlık Piyasada Yatırımcı Hakları ve Düzenleyici Riskler
SPK'nın da yönetiminde temsil edildiği IOSCO, finansal varlıkların tokenizasyonuna ilişkin 2026 yılı izleme raporunu yayımladı. Tokenize gerçek dünya varlıkları piyasası 37 milyar dolara ulaşırken, hisse senedi tokenlerinin hukuki niteliği, yatırımcı hakları ve saklama hizmetlerine ilişkin riskler öne çıktı.
Uluslararası Menkul Kıymet Komisyonları Örgütü (International Organization of Securities Commissions – IOSCO), yayımladığı “Finansal Varlıkların Tokenizasyonu: 2026 İzleme Raporu” başlıklı çalışmasında, finansal varlıkların tokenizasyonuna ilişkin küresel gelişmeleri değerlendirdi. Türkiye'den Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) da üyesi olduğu IOSCO, tokenizasyonun pilot uygulamalardan ticari kullanıma doğru ilerlediğini, ancak piyasanın farklı ülkeler ve iş modelleri arasında parçalı bir yapı sergilemeye devam ettiğini belirtti.
Tokenize Gerçek Dünya Varlıkları Piyasası 37 Milyar Dolara Ulaştı
IOSCO'nun verilerine göre, halka açık blokzincirlerde tokenize edilen gerçek dünya varlıklarının (Real World Assets – RWA) toplam değeri, 1 Temmuz 2025'te yaklaşık 16 milyar dolar seviyesindeyken 30 Haziran 2026 itibarıyla 37 milyar dolara ulaştı. Böylece piyasa yaklaşık bir yıllık dönemde %131 büyüme kaydetti. Tokenizasyon uygulamalarında özellikle sabit getirili finansal araçlar ve para piyasası fonları öne çıkıyor. Bununla birlikte tokenize tahvillere, varlığa dayalı finansal araçlara ve yatırım fonu paylarına yönelik ilginin de arttığı görülüyor.
Hisse Senedi Tokenleri Hukuki ve Düzenleyici Riskler Barındırıyor
Raporun dikkat çeken başlıklarından biri, hisse senetlerinin tokenize edilmesi ve hisse senetlerine dayalı tokenlerin (stock tokens) yaygınlaşması oldu. IOSCO, benzer isimlerle pazarlanan bu ürünlerin hukuki yapıları, yatırımcılara sağladıkları haklar ve risk profilleri bakımından önemli farklılıklar gösterebildiğine dikkat çekiyor. Bazı tokenler yatırımcılara dayanak hisse senedi üzerinde pay sahipliğinden kaynaklanan haklar sağlarken, bazıları yalnızca hisse senedinin fiyat hareketlerine bağlı sözleşmesel haklar sunuyor. Bu farklılıklar, oy hakkı, kâr payı ve ihraççının ödeme güçlüğüne düşmesi halinde yatırımcıların ileri sürebilecekleri talepler bakımından önem taşıyor.
Bireysel Yatırımcıların Tokenize Varlıklara Erişimi Artıyor
Tokenize finansal varlık piyasası ağırlıklı olarak kurumsal ve profesyonel yatırımcılara yönelik olmakla birlikte, düzenlemeye tabi aracılar ve dijital platformlar üzerinden bireysel yatırımcıların da bu ürünlere erişimi artıyor. IOSCO, özellikle farklı ülkelerde pazarlanan ve izin gerektirmeyen blokzincir ağlarında işlem gören ürünlerin hukuki sınıflandırılması, yatırımcıların bilgilendirilmesi ve yatırımcı koruma mekanizmalarının uygulanması konusunda ortaya çıkabilecek sorunlara dikkat çekiyor.
Birincil İhraçlar İkincil Piyasa İşlemlerinin Önünde
Rapora göre, finansal varlıkların tokenizasyonunda en fazla gelişme kaydedilen alanı birincil ihraç işlemleri oluşturuyor. İkincil piyasalardaki alım satım faaliyetleri ve dağıtım mekanizmaları ise henüz aynı gelişmişlik seviyesine ulaşmış değil. Tokenizasyonun kullanım alanları arasında işlem sonrası hizmetler ve teminat yönetimi de bulunuyor. Bu uygulamalarla teminatların transferinin kolaylaştırılması ve teminat kullanımında verimliliğin artırılması hedefleniyor.
Blokzincir Kayıtları ve Hukuki Anlamda Mülkiyet Arasındaki İlişki Önem Kazanıyor
IOSCO'nun değerlendirmelerinde, token sahipliğinin hukuken tanınması ve blokzincir üzerinde gerçekleştirilen devirlerin hukuki sonuçları önemli düzenleyici başlıklar arasında yer alıyor. Blokzincir üzerindeki kayıtlar ile geleneksel finansal sistemlerde tutulan kayıtların uyumlu olması, yatırımcı haklarının korunması bakımından önem taşıyor. Tokenize varlıkların saklanması, müşteri varlıklarının korunması ve yatırımcıların sahip oldukları hakların hukuken güvence altına alınması da düzenleyici otoritelerin gündeminde bulunuyor.
Akıllı Sözleşmeler ve Operasyonel Dayanıklılık Denetim Gündeminde
Tokenize finansal ürünlerin kullanımında akıllı sözleşmeler, blokzincir köprüleri ve zincir dışı verilerin blokzincire aktarılmasını sağlayan oracle sistemleri önemli rol oynuyor. Bu teknolojilere ilişkin güvenlik açıkları ve operasyonel aksaklıklar, finansal işlemlerin güvenliğini ve sürekliliğini etkileyebiliyor. Raporda, teknolojik altyapıların yönetişimi, siber güvenlik ve operasyonel dayanıklılık konularının tokenizasyon faaliyetlerine ilişkin düzenleyici çerçevelerde giderek daha fazla önem kazandığı belirtiliyor.
SPK'nın IOSCO Bünyesindeki Konumu
1988 yılından bu yana IOSCO üyesi olan Sermaye Piyasası Kurulu, örgütün uluslararası politika ve standart geliştirme çalışmalarına aktif olarak katılıyor. SPK, IOSCO bünyesindeki Büyüme ve Gelişmekte Olan Piyasalar (GEM) Komitesinin yönetiminde ve çeşitli komitelerinde görev alıyor. SPK'nın önceki başkanı, 2025-2026 dönemi için GEM Komitesi Başkan Yardımcılığına seçilmiş ve bu görevi kapsamında IOSCO Yönetim Kuruluna dahil olmuştu. SPK'nın IOSCO bünyesindeki kurumsal konumu, uluslararası sermaye piyasası standartlarının geliştirilmesine ve düzenleyici iş birliğine Türkiye'nin katılımı bakımından önem taşıyor.
Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıları Açısından Önemi
Tokenize finansal varlıkların kripto varlık platformları üzerinden yatırımcılara sunulması, geleneksel sermaye piyasaları ile kripto varlık piyasaları arasındaki etkileşimi artırıyor. Bu gelişme, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının faaliyet izinlerinin kapsamı, işlem görmesine aracılık ettikleri varlıkların hukuki niteliği, saklama yükümlülükleri ve yatırımcıların korunması bakımından yeni düzenleyici tartışmaları beraberinde getiriyor. Özellikle sermaye piyasası araçlarına dayalı tokenlerin hangi hukuki rejime tabi olacağı ve bu ürünlerin kripto varlık platformları üzerinden hangi koşullarda sunulabileceği, sektörün gelişimi açısından önem taşıyor. IOSCO'nun çalışması doğrudan yeni bir düzenleyici yükümlülük getirmemekle birlikte, SPK dahil olmak üzere ulusal düzenleyici otoritelerin tokenizasyon alanındaki gelecekteki politika ve denetim çalışmaları için önemli bir referans oluşturuyor.